Ο εαυτός και η πραγματικότητα

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, σε όσα έγραφα για τον εαυτό μου στα ημερολόγια του 1848 και του 1849, είχαν γλιστρήσει κάποια στοιχεία επινόησης. Δεν είναι εύκολο να αποφύγει κανείς εντελώς τη μετάπλαση της πραγματικότητας, ιδίως όταν είναι τόσο ποιητικά παραγωγικός όσο εγώ. Συμβαίνει αμέσως μόλις πιάσω πένα στο χέρι μου. Παραδόξως, στις κατ' ιδίαν συνομιλίες με τον εαυτό μου, είμαι πολύ πιο συγκεκριμένος και καθαρός σχετικά με το τι είμαι. Ομως, αμέσως μόλις καταγράψω μια διαπίστωση σχετικά με μένα, διαπιστώνω ότι έχει πάρει το χαρακτήρα της κατασκευής.

Πηγή:

(13 Οκtωβρίου 1853)

Λίγη ζαχαρίτσα ακόμα

Η είδηση από τα πρωτοσέλιδα του ευρωπαϊκού Τύπου έπεσε σαν βόμβα πάνω στο καθημαγμένο πορτοφόλι μου. Δηλαδή τι; Τα χρόνια που στήριζα την καθημερινή μου ισορροπία και καλή διάθεση στα πανάκριβα χαπάκια σεροτονίνης ήμουν απλώς ένα θύμα των φαρμακευτικών εταιρειών; Και τότε πώς θα δικαιολογήσω το εξαιρετικό κέφι μου από την τέταρτη κιόλας εβδομάδα μετά τη λήψη του πρώτου δισκίου; Μήπως στην ιδέα και μόνον ενός παντοδύναμου μαντζουνιού; Αμφιβάλλω, αμφιβάλλω πολύ αφού κατά το παρελθόν κανένα από τα πιο διαδεδομένα γυναικεία placebo δεν μπορούσε να με κάνει ζάφτι. Ίσα ίσα που κάθε φορά που κατάπινα κανένα από δαύτα αισθανόμουν μετά τρισχειρότερα, ένα σκέτο θηλυκό σκουπίδι, το μόνο στο είδος του που δεν μπορούσε να το ρίξει έξω, να ξεχαστεί ας πούμε με ξέφρενο απενοχοποιητικό shopping and fucking και τα παρόμοια.
Να διαβάσει κανείς τη θλίψη του είναι τόσο δύσκολο όσο να διαβάσει τον «Οδυσσέα» του Τζόυς. Το να διαβάσεις τη θλίψη του αλλουνού είναι σα να διαβάζεις ιερογλυφικά. Αν δεν είσαι αιγυπτιολόγος, ούτε να το διανοηθείς. Το αισθητικό μέρος θα σε παγιδεύσει κι έτσι θα νοηματοδοτείς τα εικονίδια κουτουρού. Από αυτής της απόψεως κατανοώ τη στατιστική έρευνα που βγάζει τα αντικαταθλιπτικά εξ ίσου ενεργά όσο μια κουταλιά ζάχαρη.
Φυσικά θα μπορούσα κάλλιστα να το ρίξω στα γλυκά αλλά ήξερα κι από προηγούμενες δοκιμές ότι γρήγορα η κατάθλιψη θα επέστρεφε δριμύτερη. Και χοντρή και λυπημένη, δεν λέει. Χίλιες φορές να με πουν ιδιόρρυθμη, παρά φάλαινα, σκέφτηκα, και από εκεί άρχισε η ουσιαστική θεραπεία μου.

Πηγή: Εφημερίδα "ΤΑ ΝΕΑ". Της Ρούλας Γεωργακοπούλου.

και σε επιστημονική γλώσσα

1. Ιnitial Severity and Antidepressant Benefits: A Meta-Analysis of Data Submitted to the Food and Drug Administration from the Public Library of Science

2. Selective Publication of Antidepressant Trials and Its Influence on Apparent Efficacy from the New England Journal of Medicine

Θα σε σκεπάσω με έρωτα

I will cover you with love when next I see you, with caresses, with ecstasy. I want to gorge you with all the joys of the flesh, so that you faint and die. I want you to be amazed by me, and to confess to yourself that you had never even dreamed of such transports…

When you are old, I want you to recall those few hours, I want your dry bones to quiver with joy when you think of them.

Θα σε σκεπάσω με έρωτα την επόμενη φορά που θα σε ανταμώσω, χαϊδεύοντας σε τρυφερά με εκστατική μεταρσίωση. Θέλω να σε μπουκώσω με όλες τις χαρές της σάρκας μέχρι να λιποθυμήσεις του θανάτου. Θέλω να σε σαστίσω και να ομολογήσεις κρυφά στον εαυτό σου ότι ποτέ δεν είχες ονειρευτεί τέτοιο παραλήρημα…

Και όταν γεράσεις, θέλω να νοσταλγείς αυτές τις λίγες ώρες, θέλω τα ασυγκίνητα πλέον κόκκαλα σου ν’ ανατριχιάζουν από ηδονή όταν θα τις φέρνεις στο νου σου.

• Πηγή: The Selected Letters of Gustave Flaubert by Francis Steegmuller
• Πρόκειται για ένα γράμμα του GustaveFlaubert στην Louise Colet

Ομοφυλοφιλία

Dear Mrs. X

I gather from your letter that your son is a homosexual. I am most impressed by the fact that you do not mention this term yourself in your information about him. May I question you, why do you avoid it? Homosexuality is assuredly no advantage, but it is nothing to be ashamed of, no vice, no degradation, it cannot be classified as an illness; we consider it to be a variation of the sexual function produced by certain arrest of sexual development. Many highly respectable individuals of ancient and modern times have been homosexuals, several of the greatest among them (Plato, Michelangelo, Leonardo da Vinci, etc.). It is a great injustice to persecute homosexuality as a crime, and cruelty too. If you do not believe me, read the books of Havelock Ellis.

By asking me if I a help, you mean, I suppose, if I can abolish homosexuality and make normal heterosexuality take its place. The answer is, in a general way, we cannot promise to achieve it. In a certain number of cases we succeed in developing the blighted germs of heterosexual tendencies which are present in every homosexual, in the majority of cases it is no more possible. It is a question of the quality and the age of the individual. The result of the treatment cannot be predicted.

What analysis can do for your son runs in a different line. If he is unhappy, neurotic, torn by conflicts, inhibited in his social life, analysis may bring him harmony, peace of mind, full efficiency, whether he remains a homosexual or gets changed. If you make up your mind that he should have analysis with me (I don't expect you will!!) he has to come over to Vienna. I have no intention of leaving here. However, don't neglect to give me your answer.

Sincerely yours with kind wishes,

Freud

P.S. I did not find it difficult to read your handwriting. Hope you will not find my writing and my English a harder task.

Αγαπητή Κα…

Συμπεραίνω από το γράμμα σας ότι ο γιος σας είναι ομοφυλόφιλος Με εντυπωσιάζει πολύ το γεγονός ότι δεν αναφέρετε η ίδια τον όρο αυτό στην πληροφόρηση που δίνετε γι΄ αυτόν. Μπορώ να σας ρωτήσω γιατί το αποφεύγεται; Η ομοφυλοφιλία δεν είναι αναμφιβόλως ένα πλεονέκτημα, αλλά δεν είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ντρέπεται κανείς, δεν είναι βίτσιο, εξαχρείωση, δεν μπορεί να ταξινομηθεί ως αρρώστια∙ τη θεωρούμε μια παραλλαγή της σεξουαλικής λειτουργίας που παράγεται από κάποια διακοπή της σεξουαλικής ανάπτυξης. Πολλά άκρως αξιοσέβαστα άτομα της αρχαίας και σύγχρονης εποχής υπήρξαν ομοφυλόφιλοι, μεταξύ αυτών μερικά από τα σπουδαιότερα (ο Πλάτων, Ο Μιχαήλ Άγγελος, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, κ.λ.π.). Αποτελεί μεγάλη αδικία η δίωξη της ομοφυλοφιλίας ως εγκλήματος, όπως και ωμότητα. Αν δεν με πιστεύετε, διαβάστε τα βιβλία του Havelock Ellis.

Με την ερώτηση σας αν μπορώ να σας βοηθήσω, εννοείτε, υποθέτω αν μπορώ να θέσω τέρμα στην ομοφυλοφιλία και να συμβάλλω ώστε να πάρει τη θέση της η φυσιολογική ετεροσεξουαλικότητα. Η απάντηση είναι ότι, γενικά, δεν μπορούμε να υποσχεθούμε ότι θα το κατορθώσουμε. Σε ορισμένες περιπτώσεις επιτυγχάνουμε να αναπτύξουμε τα καχεκτικά σπέρματα των ετεροσεξουαλικών τάσεων που είναι παρόντα σε κάθε ομοφυλόφιλο∙ στην πλειονότητα των περιπτώσεων αυτό δεν είναι πια δυνατό. Είναι θέμα ποιότητας και ηλικίας του ατόμου. Το αποτέλεσμα της θεραπευτικής αντιμετώπισης δεν είναι προβλέψιμο.

Το τι μπορεί να κάνει για το γιο σας η ανάλυση είναι κάτι διαφορετικό. Αν είναι δυστυχής, νευρωτικός, αν σπαράσσεται από συγκρούσεις, αν έχει αναστολές στην κοινωνική του ζωή, η ανάλυση μπορεί να του προσφέρει αρμονία, πνευματική ηρεμία, πλήρη αποτελεσματικότητα, είτε παραμείνει ένας ομοφυλόφιλος είτε αλλάξει. Αν αποφασίσετε, θα πρέπει να κάνει ανάλυση μαζί μου (Δεν περιμένω να το κάνετε!!) πρέπει να έρθει στη Βιέννη. Δεν έχω τη πρόθεση να εγκαταλείψω τον τόπο μου. Πάντως μην παραμελήσετε να μου δώστε την απάντησή σας.

Ειλικρινά δικός με ευχές για ότι καλύτερο

Φρόυντ

Υ.Γ. Δεν δυσκολεύτηκα να διαβάσω τον γραφικό σας χαρακτήρα. Ελπίζω να μην συναντήσετε περισσότερη δυσκολία με τη γραφή και τα Αγγλικά μου

Πηγή: Freud, Sigmund, "Letter to an American mother", American Journal of Psychiatry, 107 (1951): p. 787.

Με αυτό τον τρόπο, Ψυχή μου, σ’ ερωτεύτηκα.

My Cordelia!

In old tales we can read that a river fell ιn love with a girl. Thus is my soul like a river, which loves you. Sometimes it is tranquil and lets your image mirror itself deep and unmoved in it, sometimes it has the illusion of having caught your image, then its wave curls in order prevent you from escaping again; sometimes it softly curls its surface and plays with your image, sometimes it has lost it, then will its wave become black and despairing. So is my soul; like a river that has fallen in love with you.

Your Johannes."

Κορδελιά μου,

Σε παλιούς καιρούς μάθαμε για το
ποτάμι που αγάπησε μια Δέσποινα.
Έτσι και η δική μου καρδιά, σαν το ποτάμι,
σε ποθεί.
Κάποιες στιγμές, γαλήνιο καθώς είναι,
η εικόνα σου σταθερή καθρεφτίζεται στα βαθειά νερά του.
Κάποιες άλλες φαντάζεται ότι την μορφή σου,
στον αφρό του, συγκρατεί για να μην τη χάσει ξανά.
Υπάρχουν και ώρες γλυκιές που με
το αντιφέγγισμα σου στα κύματα του παίζει
και όταν σε χάνει από απελπισία μαυρίζει.
Με αυτό τον τρόπο, Ψυχή μου, σ’ ερωτεύτηκα.

Ο Αγαπημένος σου Johannes

Πηγή: "Forførerens Dagbog" den Søren Kierkegaard

• "Το ημερολόγιο ενός διαφθορέα" αποτελεί μέρος του φιλοσοφικού έργου του Σαίρεν Κίρκεγκωρ "Enten-Eller". Στο "Έτσι ή Αλλιώς" ερευνώνται τα στάδια της ύπαρξης. Η επιρροή του σε υπαρξιακούς ψυχολόγους όπως ο Carl Rogers υπήρξε καθοριστική.
• γράμματα

Γίνε αρωγός μου

Au secours!

Théâtre, viens à mon secours !
Je dors. Eveille-moi
Je suis perdu dans le noir, guide moi, au moins vers une bougie
Je suis paresseuse, fais-moi honte
Je suis fatigué, lève-moi
Je suis indifférent, frappe-moi
Je reste indifférente, casse-moi la figure
J’ai peur, encourage-moi
Je suis ignorante, éduque-moi
Je suis monstrueuse, humanise-moi
Je suis prétentieux, fais-moi mourir de rire
Je suis cynique, démonte-moi
Je suis bête, transforme-moi
Je suis méchante, punis-moi
Je suis dominant et cruel, combats-moi
Je suis pédante, moque-toi de moi
Je suis vulgaire, élève-moi
Je suis muette, dénoue-moi
Je ne rêve plus, traite-moi de lâche ou d’imbécile
J’ai oublié, lance sur moi la Mémoire
Je me sens vieille et rassie, fais bondir l’Enfance
Je suis lourd, donne-moi la Musique
Je suis triste, va chercher la Joie
Je suis sourde, en tempête fais hurler la Douleur
Je suis agité, fais monter la Sagesse
Je suis faible, allume l’Amitié
Je suis aveugle, convoque toutes les Lumières
Je suis soumise à la Laideur, fais entrer la Beauté conquérante
J’ai été recruté par la Haine, fais donner toutes les forces de l’Amour.

Βοήθεια!

Θέατρο, γίνε αρωγός μου!

Κοιμάμαι. Αφύπνισε με.

Χαμένος στο σκοτάδι είμαι, δείξε μου το δρόμο, τουλάχιστον σ’ ένα λυχνάρι

Είμαι οκνηρός, κάνε να ντρέπομαι

Είμαι κουρασμένος, φτιάξε με.

Είμαι αδιάφορος, ταρακούνησε με.

Παραμένω αδιάφορος, χαστούκισε με

Φοβάμαι, εμψύχωσε με

Είμαι αδαής, μάθε μου

Είμαι τέρας, εξανθρώπισε με

Είμαι φαντασμένος, κάνε να πεθάνω στα γέλια

Είμαι κυνικός, γκρέμισε με

Είμαι ανόητος, άλλαξε με

Είμαι κακεντρεχής, τιμώρησε με

Είμαι δεσποτικός και άσπλαχνος, πολέμησε με

Είμαι τυπολάτρης, γελοιοποίησε με

Είμαι άξεστος, ψήλωσε με

Δεν μπορώ ν’ αρθρώσω, λύσε μου τη γλώσσα

Έχω πάψει πια να ονειρεύομαι, αποκάλεσε με δειλό κι ανόητο

Λησμόνησα, πέταξε μου τη Μνήμη κατάμουτρα

Νοιώθω γέρος, ξεπερασμένος. Κάνε να σκιρτήσει το Παιδί που κρύβω.

Είμαι βαρύθυμος, χάρισε μου τη Μουσική

Είμαι θλιμμένος, φέρε μου τη χαρά

Είμαι κουφός, ούρλιαξε τον Πόνο σαν καταιγίδα

Είμαι ταραγμένος, άφησε τη Σοφία να μεγαλώσει μέσα μου

Είμαι αδύναμος, λάμψε τη Φιλία

Είμαι τυφλός, μάζεψε όλο το Φως

Μ’ έχει κατακυριεύσει η Ασχήμια, με την Ομορφιά άλωσε με

Μ’ έχει προσεταιρίσει το Μίσος, ελευθέρωσε τη δύναμη της Αγάπης.

Πηγή: «Au secours!» μήνυμα της Ariane Mnouchkine, στις 27 Μαρτίου 2005, για την παγκόσμια μέρα του Θεάτρου

• Η Αριάν Μνούσκιν, σκηνοθέτις του θεάτρου, ίδρυσε το 1964 στο Παρίσι πλαισιωμένη από μια ετερόκλητη ομάδα το "Theatre du Soleil". Τέσσερα χρόνια νωρίτερα είχε προλογίσει στη Σορβόννη τον Ζαν Πωλ Σαρτρ, όπου παρουσίασε τις απόψεις του για το θέατρο. Το 1978 παίζεται η κινηματογραφική ταινία "Moliere" σε δικό της σενάριο και σκηνοθεσία με συμμετοχή όλου του θιάσου. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η δημιουργός, αυτό που θέλει να δείξει είναι " πως ο γιος ενός ταπετσιέρη κατάφερε να γίνει θαυμάσιος ηθοποιός και οικουμενικός συγγραφέας, τόσο γνωστός και τόσο άγνωστος;" Η ταινία ήταν υποψήφια για το βραβείο Palm d' Or στο Cannes Film Festival.
  
• γράμματα

Πόσα σου χρωστάω...

…Your kind should not die out, my dear friend; the rest of us need people like you too much. How much I owe you: solace, understanding, stimulation in my loneliness, meaning to my life that I gained through you…

…It is primarily through your example that intellectually I gained the strength to trust my judgment, even when I am left alone - though not by you - and, like you, to face with lofty humility all the difficulties that the future may bring. For all that, accept my humble thanks! I know that you do not need me as much as I need you, but I also know that I have a secure place in your affection…

…The thought that both of us are occupied with the same work is the most enjoyable one I can concieve at present. I see how, via the detour of medical practice, you are reaching your first ideal of understanding human beings as a physiologist, just as I most secretly nourish the hope of arriving, via these same paths, at my initial goal of philosophy…


…Πλάσματα, όπως εσύ, δεν πρέπει να εξαφανισθούν, αγαπητέ μου φίλε. Εμείς οι υπόλοιποι έχουμε ανάγκη από ανθρώπους σαν κι εσένα. Πόσα σου χρωστάω: παραμυθία, κατανόηση, στήριγμα στη μοναξιά μου, νόημα στη ζωή μου. Αυτά τ’ απέκτησα χάρις σ’ εσένα…

...Μέσα από το παράδειγμα σου απέκτησα προπάντων την πνευματική δύναμη να εμπιστεύομαι την κρίση μου, ακόμα κι όταν οι άλλοι με εγκαταλείπουν – όχι βέβαια εσύ – και σαν κι εσένα βλέπω πια με εγκαρτέρηση όλες τις δυσκολίες που ίσως μου φέρουν τα μελλούμενα. Για όλα αυτά δέξου τις ταπεινές μου ευχαριστίες! Γνωρίζω ότι δεν με χρειάζεσαι όσο έχω ανάγκη εγώ εσένα όπως κι ξέρω ότι έχω μια σίγουρη θέση στη φιλοστοργία σου…

…Ο συλλογισμός ότι μας απασχολεί το ίδιο έργο με γεμίζει χαρά, περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη σκέψη. Βλέπω τον τρόπο, τον δρόμο δηλαδή της απλής Ιατρικής, που αγγίζεις το ιδανικό σου: την κατανόηση του ανθρώπου στις απλές φυσιολογικές του λειτουργίες. Ακριβώς έτσι κι εγώ τρέφω τον μυστικό καημό μου: να φθάσω μέσα από τον ίδιους δρόμους, στον αρχικό μου σκοπό, τη Φιλοσοφία…

Πηγή: Masson, J.M. (1985) (Ed.) The complete letters of Sigmund Freud to Wilhelm Fliess, 1887-1904. Cambridge: Harvard University Press. , p. 159. Letter 85, written in January 1, 1896.