Ασκήσεις Συμβουλευτικής από τη ... Ζωή!

Aνακαλύπτω τον Θεό στο πλέον ερωτικό μου σημείο

2009-07-02T10:37:00.005+03:00

… William Burroughs once changed the course of American literature with one sentence. He said, "I see God in my asshole in the flashbulb of orgasm."…
… Okay. Looking at it now, that marvelously innovative sentence, with all it did, one of the most explosive sentences ever written in the English language, we can take off from it and say that unless sex is apocalyptic, we can't speak of it as great. We can speak of it as resonant. We can speak of it as heart-warming. We can speak of it as lovely. But we can't speak of it as great. Great is a word that should never be thrown around in relation to sex. My simple belief is that sex that makes you more religious is great sex.

… Ο William Burroughs είχε κάποτε αλλάξει τη πορεία της αμερικανικής λογοτεχνίας με μία και μόνη φράση. Είχε πει: "ανακαλύπτω τον Θεό στο πλέον ερωτικό μου σημείο, στην κορύφωση ενός οργασμού" ...
… Μάλιστα. Κοιτάζοντάς την και σήμερα αυτήν την καινοτόμο φράση, με όλα όσα προκάλεσε, μία απ' τις ανατρεπτικότερες στην ιστορία της αγγλικής γλώσσας, δεν μπορούμε να χαρακτηρίσουμε το σεξ σπουδαίο, εκτός κι αν είναι αποκαλυπτικό. Μπορούμε να το πούμε εκρηκτικό. Μπορούμε να το πούμε τρυφερό ή και απολαυστικό. Δεν μπορούμε όμως να το πούμε σπουδαίο. Τη λέξη «σπουδαίο» δεν πρέπει να τη χρησιμοποιούμε αβασάνιστα στο σεξ. Απλά πιστεύω ότι το σπουδαίο σεξ σε φέρνει πιο κοντά στον θρησκευτικό μυστικισμό.

… Nothing remarkable about it. The innermost parts of the female body exposed, that gets me hot. A fine pair of breasts, a beautiful ass…
.. A breast could be adventurous. That would excite certain men. Others might like a breast that's very domesticated, I mean, men that want to dominate a household are not going to be turned on by a breast that's adventurous. It may turn them on, but it's not going to bring them back again and again 'cause such a breast means trouble to them. Brings out their violent impulses. On the contrary, if they find a woman who's got a gentle, domesticated breast, that'll turn them on because it means they can dominate that woman. And so forth. You can go through the various parts of the body. Every body, in effect, presents a possible lock to our key…

… Δεν υπάρχει κάτι ιδιαίτερο στις σεξουαλικές φαντασιώσεις μου. Οι ενδότατες πτυχές του γυναικείου σώματος -αυτό είναι που μ' ανάβει. Ένα υπέροχο στήθος, τα όμορφα λαγόνια…
Το στήθος μπορεί να σε ταξιδέψει και αυτό για μερικούς είναι διεγερτικό. Σε άλλους αρέσουν τα στήθη που δεν είναι επιδεκτικά. Σε αυτούς αρέσει να είναι τα αφεντικά στις σχέσεις τους και θεωρούν το πλούσιο στήθος ριψοκίνδυνο. Τους ανάβει βέβαια το πλούσιο στήθος αλλά αυτό κάποτε τελειώνει γιατί το πλούσιο γυναικείο μπούστο σημαίνει αρκετά προβλήματα. Βγάζει στη φόρα τα βίαια ένστικτά τους. Αν όμως βρουν μια γυναίκα μ’ ένα συνηθισμένο στήθος αναστατώνονται γιατί μπορούν να της επιβληθούν. Κάθε σώμα επιθυμεί, ως άλλο κλειδί, το ανάλογο σώμα κλειδαριά, για να ταιριάξει.

As you get older, you need fantasy less and less. Let me put it this way: fantasy gives resonance to sex so long as it's on the threshold of reality. If two people are making love and play a little game, and pretend they're other people, well, that's perfectly all right. Finally they have to do the acting job. It's not just simple fantasy. But if a man and woman are making love, and the man secretly thinks that he fucking the Countess Eloise of Bulgaria, and the woman is visualizing a stud from Harlem for herself, then they're in trouble whether they know it or not. Essentially they are masturbating. The ultimate tendency of such love-making is insanity.

Όσο μεγαλώνεις, χρειάζεσαι τις φαντασιώσεις όλο και λιγότερο. Να σου δώσω ένα παράδειγμα: Η φαντασίωση ενισχύει το σεξ για όσο παραμένει στα όρια της πραγματικότητας. Αν δύο άνθρωποι κάνουν έρωτα και βάζουν και λίγο παιχνίδι παριστάνοντας πως είναι δύο άλλοι άνθρωποι, εντάξει, αυτό είναι μια χαρά. Τελικά, θα χρειαστεί να περάσουν στην πράξη. Δεν είναι απλώς μια φαντασίωση. Αν ένας άντρας, όμως, και μια γυναίκα κάνουν έρωτα κι ο άντρας, στα κρυφά, σκέφτεται ερωτικά την Κοντέσα Ελόϊζα της Βουλγαρίας και η γυναίκα φέρνει στο μυαλό της έναν νεαρό από το Χάρλεμ για πάρτη της, τότε έχουν πρόβλημα, ανεξάρτητα απ' το αν το ξέρουν ή όχι. Ουσιαστικά, αυνανίζονται. Η απόλυτη ροπή σε τέτοιου είδους σεξ αποτελεί παράνοια.

Πηγή: Συνέντευξη του Norman Mailer στο πορνοπεριοδικό "Puritan" στις 28 Δεκεμβρίου 1980.

Διαβάστε όλη τη συνέντευξη εδώ

Σχολείο της Ζωής

2009-06-17T19:05:00.002+03:00

Έχετε γράψει για την παρηγορητική δύναμη της φιλοσοφίας. Θεωρείτε ότι η φιλοσοφία προσφέρει στήριγµα σε καιρούς κρίσης και απογοήτευσης;

"Υπάρχει ένα πρόβλημα µε τον όρο "φιλοσοφία", μερικοί την αντιμετωπίζουν λες και είναι µόνο ένα πράγµα, ενώ δεν είναι. Είναι σαν να ρωτάς "είναι καλή η λογοτεχνία;". Εξαρτάται για ποιο βιβλίο μιλάμε; Η φιλοσοφία δεν είναι παρά οι λέξεις που αντανακλούν τη δράση και τη σκέψη χιλιάδων ανθρώπων σε ένα χρονικό διάστημα περισσότερο από 2.000 χρόνια. Υπάρχει πράγματι φιλοσοφία που μπορεί να µας βοηθήσει, και ειδικά σε εσάς τους Έλληνες είναι γνώριμη. Είναι η φιλοσοφία που άρχισε στην Αθήνα µε τον Σωκράτη, συνέχισε µε τον Επίκουρο, ταξίδεψε στη Ρώμη και στους Λατίνους Στωικούς και αναδύθηκε ξανά στην κεντρική Ευρώπη µε τον Νίτσε και τον Σοπενχάουερ στον 190 αιώνα. Μιλάω για µια φιλοσοφία που ενδιαφέρεται για τα προβλήματα στην καθημερινή ζωή.

Σήμερα όμως πάρα πολύ λίγοι άνθρωποι υπηρετούν αυτό το φιλοσοφικό όραμα, ίσως επειδή κανένας δεν είναι φιλόσοφος. εκτός και αν πληρώνεται γι' αυτό. Οι καθηγητές πληρώνονται όχι για να πραγματώσουν τη φιλοσοφία, αλλά για να διδάξουν στους φοιτητές; την ιστορία της φιλοσοφίας• τι είπαν οι άλλοι. Ενώ στο παρελθόν ο Σωκράτης δεν ήθελε µόνο να διδάξει τη φιλοσοφία. αλλά και να ζήσει φιλοσοφικά, Είναι µια ιδέα που την έχουμε ξεχάσει και τη γνωρίζουμε µόνο από τη θρησκεία. Μόνο εκεί υπάρχει αυτή η ιδέα, ότι δεν αξίζει µόνο να ξέρεις κάτι, αλλά πρέπει να προσπαθήσεις να το ζήσεις. Στο δικό µου έργο έχω προσπαθήσει να αναδείξω αυτή την ανάγκη, να ανατρέξουμε στους αρχαίους φιλοσόφους»

Θα μπορούσε να υπάρξει µια φιλοσοφία της αισιοδοξίας;

"Για να μιλήσουμε για αισιοδοξία πρέπει πρώτα να βρούμε τι είναι αυτό που µας κάνει απαισιόδοξους και αρνητικούς. Ένας παράγοντας δυστυχίας είναι όταν παρανοούμε, όταν δηλαδή νομίζουμε ότι όλοι μάς κατατρέχουν, ότι τα βάσανά µας είναι κάτι αφύσικο, ότι το σύμπαν συνωμοτεί εναντίον µας. Αυτό το νιώθουν πολλές φορές τα παιδιά, όταν προσπαθείς να τα πειθαρχήσεις λένε "γιατί είστε όλοι τόσο κακοί μαζί µου;" και ο γονιός πρέπει να πει ότι "δεν είμαι κακός, απλώς, προσπαθώ να σε κάνω να φας το πρωινό σου".

Σε µια πιο σοβαρή κλίμακα, αυτό προσπάθησαν να µας το μάθουν οι στωικοί φιλόσοφοι, να αντιμετωπίζουμε την καταστροφή καταλαβαίνοντας ότι δεν είμαστε το επίκεντρο του σύμπαντος και όσα συμβαίνουν δεν έχουν στόχο εμένα προσωπικά. Είναι µια προσπάθεια να µας απελευθερώσουν από τον εγωισμό, που είναι παράγοντος δυστυχίας

0 φιλόσοφος Σπινόζα συνιστούσε σε όλους την ενασχόληση µε την αστρονομία, όχι επειδή ήθελε οι πάντες να μάθουν λεπτομέρειες για τις αποστάσεις των άστρων, αλλά επειδή πίστευε ότι µόνο και µόνο κοιτώντας τα αστέρια κατανοούμε ένα πολύ βαθύ και ουσιαστικό νόημα: ότι είμαστε κάτι πολύ μικρό, σε κάτι πολύ πιο μεγάλο και σημαντικό. Για τον Σπινόζα αυτό και µόνο μπορεί να µας, βοηθήσει σε απλά καθημερινά προβλήματα, όπως η σχέση µε τη γυναίκα µου; µία επαγγελματική διαφωνία κ.λ.π.».

Δεν συμμερίζεστε τα εγχειρίδια αισιοδοξίας του τύπου «σκέψου θετικά»;

«Όχι, αντίθετα, ένας τρόπος πολλών φιλοσόφων να αντιπαλέψουν την αρνητικότητα ήταν μέσα από τον ακραίο πεσιμισμό. Ο Σοπενχάουερ, για παράδειγμα, ακραίος πεσιμιστής, µας λέει συνέχεια, όπως και οι βουδιστές εξάλλου, ότι η ζωή είναι διαρκής πόνος και είμαστε καταδικασμένοι να υποφέρουμε και άλλα τέτοια μαύρα.

Το παράδοξο είναι ότι πολλοί που διαβάζουν Σοπενχάουερ τον βρίσκουν χαρούμενο και απελευθερωτικό. Αυτό εξηγείται. Όταν θες να κάνεις κάποιον να νιώσει καλύτερα, το χειρότερο που μπορείς να του πεις είναι "όλα θα πάνε καλά". Είναι σαν να µην του επιτρέπεις να αναγνωρίσει τον πόνο και το θυμό του. Είναι πολύ καλύτερο να του πεις ''λυπάμαι πολύ που νιώθει έτσι". Το ίδιο κάνει και ο Σοπενχάουερ. αναγνωρίζει ότι η ζωή είναι δύσκολη, και αυτόματα νιώθεις λιγότερο µόνος. Αυτό είναι το ακριβώς αντίθετο από τη νοοτροπία του αμερικάνικου ονείρου, ότι μπορείς να χτίσεις τον επίγειο παράδεισο µε καταναλωτικά αγαθά και ανέσεις κάτι που είναι αδύνατον και το βρίσκω και καταθλιπτικό. Πολύ πιο χαρούμενο θεωρώ τον Σοπενχάουερ, που αναγνωρίζει ότι η ζωή δεν είναι τέλεια».

Εσείς είστε αισιόδοξος;

«Θα µου άρεσε να βλέπω τον εαυτό µου ως έναν χαρούμενο πεσιμιστή. Η ευρύτερη εικόνα για τον καθένα από εμάς είναι σκοτεινή, ο θάνατος είναι αναπόδραστος, οι περισσότεροι από εμάς δεν θα ικανοποιήσουμε όλα µας τα όνειρα και τις φιλοδοξίες. Δεν υπάρχουν συνεχόμενα διαστήματα ευτυχίας, αλλά στιγμές και λεπτά, 10 λεπτά από εδώ, 10 λεπτά από εκεί Ταυτόχρονα όμως µε ενθουσιάζει η ζωή, ενδιαφέρομαι για τους άλλους ανθρώπους, αναζητώ νέες εμπειρίες, κάθε πρωί σηκώνομαι από το κρεβάτι γεμάτος περιέργεια γι' αυτό που θα επακολουθήσει. Οπότε ναι, μπορεί να είσαι απαισιόδοξος και χαρούμενος δεν είναι ανάγκη να κάθεσαι όλη μέρα και να κλαίγεσαι. Αυτό το θεωρώ µια μορφή εγωισμού. Είμαστε μικροί και ασήμαντοι και θα χαθούμε µια μέρα, αλλά αυτό δεν είναι λόγοι, να µη χαρούμε το σήμερα».

Δηλαδή άλλο ο απαισιόδοξος και άλλο ο καταθλιπτικός;

«Είναι δύο εντελώς; διαφορετικά πράγματα. Η κατάθλιψη είναι συχνά κλινική ασθένεια, Ενώ η απαισιοδοξία δεν είναι. Αντίθετα τη βρίσκω υγιή και, εξάλλου, συνδυάζεται συχνά µε το γέλιο. Το βλέπεις αυτό στα κόμιξ και τις κωμωδίες το καλύτερο χιούμορ είναι το μαύρο. Μερικά πράγματα τα απολαμβάνεις πραγματικά µόνο όταν έχεις γνωρίσει το σκοτάδι».

Τι προσπαθείτε να πετύχετε µε το «Σχολείο της ζωής» που ιδρύσατε πρόσφατα;

«Γράφω βιβλία για πολλά χρόνια, αλλά αυτό που θέλω είναι να αλλάξω την εικόνα μιας κουλούρας μιας κοινωνίας Θέλω να κάνω τους ανθρώπους να πάρουν τις ιδέες στα σοβαρά, να θέλουν να αλλάξουν τη ζωή τους, την καθημερινότητα τους, από τις ιδέες, την τέχνη, τη φιλοσοφία. Εμπνεύστηκα το "Σχολείο της Ζωής" από την Ακαδημία του Πλάτωνα και τον Κήπο του Επίκουρου. Είναι κάτι περισσότερο από το να διαβάζεις βιβλία µόνος σου ή στο πανεπιστήμιο. Εμείς δεν θέλουμε µόνο να διδάξουμε, αλλά να χρησιμοποιήσουμε τη γνώση για να αλλάξουμε τη ζωή».

Πηγή: Συνέντευξη του Allain de Botton στην Αφροδίτη Πολίτη του «Ε» (4/1/09)

Η ζωή του ανθρώπου είναι καμωμένη από καιρούς

2009-04-22T09:36:00.003+03:00

Σκέψη του παροδικού που σε παραλύει. Σπίτια, θάνατοι, χωρισμοί. Η ζωή του ανθρώπου είναι καμωμένη από καιρούς: καιρός να σπείρεις, καιρός να θερίσεις, καιρός της θλίψης, καιρός της χαράς, καιρός της αγάπης, καιρός της μοναξιάς. Αν το σκεφτείς έτσι, θα μπορέσεις και στη χαμηλότερη στιγμή να στηριχτείς, γιατί κι αυτή θα ανήκει σ’ έναν από τους καιρούς της ζωής σου.

Πηγή: Γιώργος Σεφέρης (1977). Μέρες Γ΄, 1934-1940. Αθήνα: Ίκαρος.

Μέρα Θανάτου σήμερα και μοιρολογείται, αλλά η Ανάστασις στη λαϊκή ποίηση μένει άρρητη

2009-04-17T20:05:00.005+03:00

Mιαν από κόπου ενύσταξα, να κοιμηθώ εθυμήθην·
έθεκα στο κλινάρι μου κ' ύπνον αποκοιμήθην.
Eφάνιστή μου κ' έτρεχα 'ς λιβάδιν ωραιωμένον, 5
φαρίν εκαβαλλίκευγα σελλοχαλινωμένον·
κ' είχα στην ζώσιν μου σπαθίν, στην χέρα μου κοντάριν,
ζωσμένος ήμουν άρματα, σαγίττες και δοξάριν·
κ' εφάνη με οκ' εδίωχνα με θράσος ελαφίνα·
ώρες εκοντοστένετον και ώρες με βιαν εκίνα. 10
Πουρνόν του τρέχειν ήρχισα τάχα να βάλω χέρα
κ' έτρεχα ώστε κ' ετσάκισεν το σταύρωμαν η μέρα·
κ' ευθύς από τα μάτια μου εχάθηκεν το λάφιν
και πώς και πότ' εχάθηκεν εξαπορώ του γράφειν.
Λοιπόν το τρέχειν έπαυσα ομοίως και το σπουδάζειν 15
και το ξετρέχειν τ' άπιαστον και το φαρίν κολάζειν·
και αγάλι-αγάλι επήγαινα, σιγά-σιγά επερπάτουν
τον κόσμον εξενίζουμου, τ' άνθη και τα καλά του.
Kαι προς την δείλην έσωσα στου λιβαδιού την μέσην
κ' ηύρα δεντρόν εξαίρετον και ωρέχθην του πεζεύσειν· 20
επεύζευσα εις το δεντρόν κ' έδεσα τ' άλογόν μου
και τ' άρματα εξεζώστηκα, θέτω τα στο πλευρόν μου.
O τόπος, όπου επέζευσα, λέγω εκεί όπου εστάθην,
ήτον του λιβαδιού οφαλός κ' ήτον γεμάτος τ' άνθη.
Tο δέντρον ήτον τρυφερόν κ' είχεν πυκνά τα φύλλα, 25
είχεν και σύγκαρπον αθόν και μυρισμένα μήλα.
Kαι μυριαρίφνητα πουλιά στο δέντρον φωλεμένα
κατά την φύσιν και σκοπόν ελάλειν το καθένα.
Kαι από τα κάλλη του δεντρού, την ηδονήν του τόπου
και των πουλιών την μελωδιάν και ολημερνού του κόπου, 30
ως από βιας ηκούμπησα του περιανασάνω
κ' εστοχαζόμην το δεντρόν εις την κορφήν απάνω.
K' εφάνη με είδα εκάθετον μελίσσιν φωλεμένον
κ' είχε το μέλι σύγκερον, πολύν και συνθεμένον.
Eυθύς τ' ανέβην ώρμησα και την τροφήν ωρέχθην 35
και το μελίσσι με θυμόν από μακράς μ' εδέχθην.
Λοιπόν ανέβην το δεντρόν με βιάν πολλήν και κόπον
και όπου ήβλεπα την μέλισσαν, εκάθιζα στον τόπον.
Ήπλωσα, επιάσα εκ το κερίν κ' έφαγ' από το μέλι
κ' είπε μου μέσα ο λογισμός "δώσ' της ψυχής το θέλει". 40
Έτρωγα και ουκ εχόρταινα, ήρπουν και πάντα επείνουν
και ως πεινασμένος εις το φαν ύστερα πάλι εκίνουν.
K' η μέλισσα ουκ έπαυεν πάντα να με δοξεύη
και το δεντρόν ηρχίνησεν, ως είδα, να σαλεύη,
να συχνοτρέμη, να χαλά, να δείχνη κάτω νά 'ρθη 45
κ' εγώ το φαν εσκόλασα και από του φόβου επάρθην.
Kαι εστοχαζόμην το δεντρόν, τους κλώνους του τριγύρου
και πάλιν μέσα το 'βλεπα, τις το 'σειεν εσυντήρουν.
Kαι δυο, μ' εφάνην, ποντικοί το δένδρον εγυρίζαν,
άσπρος και μαύρος, με σπουδήν του εγλείφασιν την ρίζαν. 50
Eις τόσον το κατέφεραν και έκλινε να πέση,
όθεν η ρίζα την κορφήν εκέλευσε να θέση.
K' εγώ το δειν ετρόμαξα, να κατεβώ εβιάσθην,
αλλ' ως μελίσσιν εις το φαν, έμεινα εκεί κ' επιάσθην.
Kαι το δενδρόν, όπου ήλπιζα να στέκετ' εις λιβάδιν, 55
ήτον εις φρούδιν εγκρεμνού κ' εις σκοτεινόν πηγάδιν·
και ως έκλινεν, μ' εφαίνετο, τον εγκρεμόν εζήτα
κ' η μέρα πάντ' ωλίγαινεν κ' εσίμωνεν η νύκτα.
Kαι απείτις την απαντοχήν της σωτηριάς μου εχάσα,
όθεν εις τέλος έμελλε να καταντήσω επιάσα. 60
Kαι δράκοντα είδα φοβερόν στου πηγαδιού τον πάτον
κ' έχασκεν κ' εκαρτέρει με πότε να πέσω κάτω.
Λοιπόν το δέντρον έπεσε κ' εγώ μετ' αύτο επήγα
και τα πουλιά επετάξασιν κ' οι μέλισσες εφύγα
και εφάνη μ', εκατήντησα στου δράκοντος το στόμα 65
κ' εμπήκα εις μνήμα σκοτεινόν, εις γην και ανήλιον χώμα.

Kαι εκεί, όπου κατήντησα, στον σκοτεινόν τον τόπον,
όχλον μ' εφάνην κ' ήκουσα και ταραχήν ανθρώπων,
δια τό 'μπα μου να μάχουνται, δια μένα να λαλούσι
και εδόθη λόγος μέσα τους να πέψουσιν να δούσιν 70
τις εις τον Άδην έσωσεν, τις ταραχήν εποίκεν
και τις την πόρταν ήνοιξε δίχως βουλήν κ' εμπήκεν.
Kαι δύο μ' εφάνην κ' ήλθασι μαύροι και αραχνιασμένοι,
ως νέων σκιά και χαραγή, μυριοθορυβουμένοι.
Kλιτά μ' εχαιρετήσασιν, ήμερα μ' εσυντύχαν 75
κ' εγώ εκ του φόβου επάρθηκα, τι αποκριθήν ουκ είχα.
Λέγουν μου: "Πόθεν και από πού; Tις είσαι; Tι γυρεύεις;
Kαι δίχως πρόβοδον εδώ στο σκότος πώς οδεύεις;
Πώς εκατέβης σύψυχος, συζώντανος πώς ήλθες
και πάλιν στην πατρίδα σου πώς να στραφής εκείθες; 80
Oπού στον Άδην κατεβή ου δύναται διαγείρειν·
μόνον η Nεκρανάστασις μπορεί να τον εγείρη.
Tα χνώτα σου μυρίζουσι και τα λινά σου λάμπουν,
να είπες λιβάδιν έτρεχες και μονοπάτια κάμπου:
από τον κόσμον έρχεσαι, των ζωντανών την χώραν! 85
Eιπέ μας αν κρατεί ουρανός κι αν στέκει ο κόσμος τώρα·
ειπέ αν αστράπτει και βροντά και αν συννεφιά και βρέχει
και ο Iορδάνης ποταμός αν κυματεί και τρέχει·
και αν είναι κήποι και δεντρά, πουλιά να κιλαδούσι
και ανέ μυρίζουν τα βουνιά και τα λαγκάδια αχούσιν. 90
Eίναι λιβάδια δροσερά, φυσά γλυκύς αέρας,
λάμπουσιν τ' άστρη τ' ουρανού και αυγερινός αστέρας;
Kαι ανέ σημαίνουν οι εκκλησιές και ψάλλουν οι παπάδες
και αν γέρνουνται και την αυγήν ν' άφτουσι τες λαμπάδες.
Παιδιά και να μαζώνουνται νέοι το καλοκαίριν 95
και να περνούν τες γειτονιές κρατώντ' από το χέριν
και μετά πόθου την αυγήν να παρατραγουδούσι
και σιγανά να περπατούν, με τάξιν να περνούσι;
Γίνουνται γάμοι και χαρές, παράταξες και σκόλες;
Φιλοτιμούνται οι λυγερές τάχα και χαίροντ' όλες; 100
Στον κόσμον, τον εδιάβαινες, στες χώρες, τες επέρνας,
οι ζωντανοί, οπού χαίρουνται, αν μας θυμούντ' ειπέ μας·
ειπέ μας, θλίβουνται δια μας και κόπτουνται καμπόσον;
Σαν όντε μας εθάψασιν τάχα λυπούνται τόσον;
Bαστάς μαντάτα και χαρτιά, παραγγελιές θλιμμένων 105
εδώ στον Άδην τον πικρόν και τον ασβολωμένον;
Aνάγνωσέ μας τα χαρτιά και πε μας τα μαντάτα
και είτι στον Άδην έχωμεν, δώσ' μας τ' αυτά και να τα!"
Kαι εις πάσα λόγον έκλαιγαν, εις πάσα δυο στενάζαν:
"Σκόρπισε, χώμαν άλαλον· άνοιξε, γης, εκράζαν· 110
κ' οι πόρτες του Άδου ας χαλαστούν και ας πέσουν οι κατήνες,
να έμπη το δρόσος τ' ουρανού, να μπουν του ηλιού οι ακτίνες.
Nα ιδή ο εις τον άλλον μας, λίγη φωτιά ας προβάλη,
αν έχου οι νέοι την όψιν τους και οι λυγερές τα κάλλη.

Kαι αν το Σαββάτον βιάζουνται απ' ώρας να σκολάσουν, 115
να εμπαίνουσιν εις το λουτρόν, να εβγαίνουσιν, ν' αλλάσσουν
και το ταχύ την Kυριακήν την όψιν τους να πλένουν
και σκολινά να βάνουσι, στην εκκλησιά να πηαίνουν·
και αν μετά βάγιων και μαντυών οι αρχόντισσες γυρίζουν
και ως από μόσχου και λουτρού περνώντα να μυρίζουν. 120
Nα 'χουν οι αρχόντισσες αυλές, παλάτια και τρικλίνους
και αν έναι θάρρος εις αυτές και υπεριψιά εις εκείνους,
να σύρνουσιν υποταγές, στους κάμπους να τεντώνουν
και με γεράκια και σκυλιά περδίκια να ζυγώνουν.
Kαι αν προτιμεύγουν γέροντες μικροί και 'κοδεσπότες, 125
ωσάν επροτιμεύγουντα, όντεν εζούμαν τότες".

Eίδα τους πώς εκόπτοντα και πώς αναστενάζαν
και ο κόσμος πώς πορεύεται να τους ειπώ μ' εβιάζαν
και ωσάν εψυχοπόνεσα και κάμποσα ελυπήθην,
ο κόσμος πώς πορεύεται να τους ειπώ εθυμήθην. 130
Eίπα τους: "Oυρανός κρατεί και ο κόσμος πάλιν στέκει·
εκ τα θυμάστε τίποτας ουκ έλειψεν απ' έκει:
ανθεί, καρπίζει, γεωργά, φυτρώνει και μυρίζει,
χρόνος ο δωδεκάπλοκος ωσάν τροχός γυρίζει.
Άλλοι τον κόσμον χαίρουνται και εσάς ουδέν θυμούνται 135
και άλλους οι πόνοι δαπανούν, για λόγου σας λυπούνται".
Λέγουν με: "Aυτοί, οπού χαίρουνται, έχουν εδώ μοιράδιν,
εκ τους εθάψαν εις την γην κ' επέψαν εις τον Άδην;"
Λέγω τους: "Oπού χαίρουνται και αυτοί μοιράδιν έχουν,
αλλ' απολησμονήσαν τους, οκαί απ' αυτούς απέχουν· 140
με άλλους τον βιον τους χαίρουνται και αυτών ελησμονήσαν,
να είπες ουκ είδαν τους ποτέ ουδέ στον κόσμον ήσαν".
Kαι αναστενάξαν κ' είπασιν: "Oι νες, οπού εχηρέψαν,
τάχα στεφάνιν δεύτερον να βάλουν εγυρέψαν;
Ή μαύρα ράσα εβάλασιν και τον σταυρόν φορούσι 145
και εις μοναστήρια κάθουνται, δια εμάς παρακαλούσι;
Mη μας το κρύψης, πε μας το, πώς είναι, πώς δοικούνται·
ή μ' άλλους τρων και πίνουσιν κ' εμάς ουδέν θυμούνται".
Kαι ως είδα πώς εκόπτονταν κ' εβιάζονταν να μάθουν,
εσίγησα τ' αποκριθήν, μη κόπτωνται και πάθουν· 150
ακόντα τα γενόμενα, μη τους πληθύνουν πόνοι·
είπε μου μέσα ο λογισμός: "Tούτο δοικά και σώνει".
Έποικα σχήμα σιωπής κ' έσεισα το κεφάλιν
και ομπρός οπίσω εγύρισα μη μ' ερωτήσουν πάλιν.
K' εκείνοι πάλιν προς εμέ αρχήθεν εγυρίσαν 155
και προς το πρώτον ρώτημαν πάλιν μ' ανερωτήσαν:
"Tι καρτερείς τ' αποκριθήν; άνθρωπ', απιλογήσου·
εις τα πονούμεν πόνεσε, στα πάσχομεν λυπήσου!"
Kαι κάποτε αποκρίθηκα, είπα τους: "Tι ερωτάτε;
Kαι τι με βιάζετε να πω το ηξεύρω και μισάτε; 160
Hξεύρετε το γίνεται· μόνον εδά ουκ εφάνη:
φίλον ουκ έχει οπού θαφή, αλλ' ουδ' οπ' αποθάνη.
Λέγει το κ' η παραβολή αλήθια και όχι ψόμα:
αλί τον βάλουν εις την γην και τον σκεπάση χώμα!
Λέγω τους: προς απόκρισιν τάχα δοικά σας τούτο; 165
Eάν ου δοικά, να σας ειπώ το τέτοιον και τοσούτον,
πολλά ν' αναστενάξετε, να μυριολυπηθήτε
και ως εξ ανάγκης και σπουδής στον Άδην να στραφήτε.
Όμως, ως μ' ερωτήσετε, θέλω σας τ' αναφέρει,
στον κόσμον πώς πορεύεται του καθενός το ταίρι: 170
Oι νες, οπού εχηρέψασιν, αλλών χείλη φιλούσιν,
άλλους περιλαμπάνουσιν κ' εσάς καταλαλούσιν.
Στολίζουν τους τα ρούχα σας, στρώνουν τους τ' άλογά σας
κ' έχουν και λόγον μέσα τους μη φέρουν τ' όνομά σας.
Kαι τον εζήσασιν καιρόν με την εσάς ομάδαν 175
εφάνην τους ουκ έζησαν ημέραν ή εβδομάδαν.
Zώντα σας ελογίζοντα άλλους τους εγαπούσαν·
να λείψετε εσπουδάζασιν, να εβγήτ' επεθυμούσαν·
και απείν εσάς εθάψασιν και τάχα μαύρα εβάλαν,
εδιφορήσαν απ' αυτές κ' έκαμαν πάλιν γάλαν. 180
Aπ' εντροπής εδείχνασι δάκρυα πικρά να χύνουν
και αυτές ελέγαν μέσα τους με άλλον άντρα να μείνουν.
Aλήθια, μοίραν απ' αυτές έδειξαν να χηρέψουν,
να κάτσουν εις τα σκοτεινά, άντρα να μη γυρέψουν·
και εις ολιγούτσικον καιρόν εβγήκαν να γυρίζουν 185
και να ξετρέχουν εκκλησιές, τον βιον σας να χαρίζουν.
Bαστούν κεριά και πατερμούς, φορούν πλατιές αμπάδες,
αποτρομούν και ρίκτουσιν αγιάσμα ωσάν παπάδες.
Kαι από τες έξι ή τες επτά, πάσαν εορτήν και σκόλην,
απείν σφαλίσουν οι εκκλησιές και απείν μισέψουν όλοι, 190
τα μνήματά σας διασκελούν και απάνω σας διαβαίνουν,
με τους παπάδες ταπεινά, κρυφά να συντυχαίνουν·
δια τα ευαγγέλια να ρωτούν, συχνά να κατουμίζουν,
μ' έναν ομμάτιν να γελούν, με τ' άλλο να κανύζουν.
Ίτις τον κόσμον φεύγοντα, μισώντα την ομάδαν 193α
κ' εις μοναστήρια διάγοντα πιάνονται στην βροχάδα. 194α
Άλλες με το διαβαστικόν, άλλες με ολίγον βρώμα, 195
άλλες με νυκτοσυνοδειάν κομπώνουνται στο στρώμα.
Mα όσες πονούν από καρδιάς και αληθινά χηρέψαν,
κάθουνται εις τα σκοτεινά, άντρα δεν εγυρέψαν.
Aπέχουσιν τες εκκλησιές, μισούν τα μοναστήρια
και σφικτομανταλώνουνται, φράσσουν τα παραθύρια· 200
έχουν τον λογισμόν παπάν, τον νουν εξαγοράρην,
του κόσμου τες συκοφαντιές φεύγουσιν, το γομάριν.
Tα όρνια πώς μαζώνουνται ελάχετε στο βρώμα,
και οπίσω τους τ' αλλάγι τους, ως φαμελιά στο δώμα;
Ίτις εκεί μαζώνουνται εις αύτες οι πατέρες 205
και ως εξ ανάγκης κάμνουσιν τες νύκτες τους ημέρες.
Nα τες κινήσουν πολεμούν, να τες ξεβγάλουν πάσχουν
και άκουσε τι εν το λέγουσιν και τι έναι το διδάσκουν:
"Kυρά, και είντα σε φελά να κάθεσαι στο σπίτιν
και να 'σαι εις τα σκοτεινά, σαν όρνιθα στην κοίτην; 210
Kυρά, κατέβα εκ τα ψηλά, κατέβ' από τ' ανώγεια
και πήγαινε στην εκκλησιάν, ν' ακούς Θεού τα λόγια!
Tον βιον, οπού σου βρίσκεται, πράγματα, τα φυλάσσεις,
απόθεσέ τα εις εκκλησιές, εις μιόν, κυρά, ν' αγιάσης!
Mη σε πλανέση συγγενής, φίλος μη σε κομπώση! 215
Xαρά, οπού βάλ' εις εκκλησιά κ' έχει πτωχού να δώση!"
Aλλ' αστοχούν ως το πουλίν, το λέγουν κουφολούπην,
οπού, αν στοχήση εις το πουλίν, αρπά στουππιά τουλούπιν.
Eις αύτα τα κολάζουνται μόνον τον κόπον έχουν,
κ' οι φράροι με ξυλόποδα εξεζωνάτοι τρέχουν". 220
Ήκουσαν τα γενόμενα, εμάθαν τα ρωτούσαν
και μυριοαναστενάξασιν εις τα φρικτά τ' ακούσαν.
Kαι αλλήλως εσυντύχασιν, τάχα κρυφά απ' εμένα,
πάλιν να μ' ερωτήσουσιν, ως ήκουσα τον ένα.
Kαι ο άλλος τους αρχίνησεν μάλλον ν' ανατριχώνη· 225
λέγει: "Tο μας ανήγγειλε, τούτο δοικά και σώνει".
K' εκείνος πάλιν προς εμέ: "Mηδέ μας τ' ονειδίσης,
αν δευτερορωτήξωμεν· ειπέ μας το, αν ορίσης·
πώς υπομένουν το λοιπόν οι άθλιες μας μανάδες
λείποντα οι γιοι τους να θωρούν ύπαντρες τες νυφάδες 230
και πώς θωρούν τα ρούχα τους δίχως την ελικιάν τους
και πώς τους οίκους ανοικτούς χωρίς την φαμελιά τους;"
"Aντάμα, λέγω τους, μ' εσάς εχάσασιν το φως τους·
ουδέν θωρούν τα γίνουνται, ουδέ ψηφούν το βιος τους.
Aναστενάζουν ωγιά σας, για λόγου σας λυπούνται, 235
του κόσμου λησμονήσασιν και εσάς μόνον θυμούνται".

Kαι απείτις τους εσύντυχα και αυτοί αποκριθήκαν,
έποικαν σχήμα σιωπής και το ρωτάν αφήκαν.
Kαι αναστενάξαν κ' είπασιν οκάτι καταλόγιν,
αθιβολήν πολύθλιβον κ' έμοιαζεν μοιρολόγιν. 240
Άκουσε τι εν το λέγασιν και τι 'ν το τραγουδούσαν
και πώς, όσον το λέγασιν, δακρύων ουκ εφυρούσαν:
"Xριστέ, να ράγην το πλακί, να σκόρπισεν το χώμα,
να γέρθημαν οι ταπεινοί από τ' ανήλιον στρώμα!
Nα διάγειρεν η όψη μας, να στράφην η ελικιά μας, 245
να λάλησεν η γλώσσα μας, ν' ακούσθην η ομιλιά μας!
Στον κόσμον να πατήσαμεν, στην γην να περπατούμαν
και να καβαλλικεύγαμεν, γεράκια να βαστούμαν·
και πριν εμάς να σώσασιν στους οίκους τα ζαγάρια,
να δόθην λόγος κ' έρχουνται οι λείποντες - καθάρια, 250
να 'δαμεν τις να ξέβηκεν εις συναπάντησίν μας
και τις να μας εδέχθηκεν στην πόρταν της αυλής μας·
αν κατ' αλήθειαν εύραμεν όρκους, τους μας ελέγαν:
"Mα τον ουράνιον βασιλιά, τον ποιητήν και μέγαν,
αν έπαιρνεν κατάλλαμαν, αντίσηκον ο Xάρος, 255
ψυχήν, σώμα για λόγου σας να δώκαμεν με θάρρος".
Kαι ίτις με λόγια θλιβερά, με πρικαμένον σχήμα
και με τ' αναστενάγματα και των δακρύων το χύμα,
τον βιον μας αφεντέψασιν και αλλών τον εχαρίσαν,
και μ' άλλους τρων και πίνουσι κ' εμάς αλησμονήσαν. 260
Oγώι, τους έθλιψεν λοιπόν των γυναικών το θάρρος,
διατί στον Άδην τους πετά συζώντανους ο Xάρος.
Kαι οπού τα δάκρυα τους ψηφά, τα λόγια τους πιστεύγει,
τ' αγρίμια 'ς λίμνην κυνηγά κ' εις τα βουνιά ψαρεύγει.
Γιατί, όντε δείχνει και πονεί, τότες αναγαλλιάζει· 265
την εντροπήν της πεθυμά κ' εις το κακόν σπουδάζει.
M' έναν ομμάτι αναγελά, με τ' άλλο αναδακρυώνει·
το δάκρυον τάχα και πονεί, το γέλιον και κομπώνει.
Φίλον, τον δείχνει και πονεί, γοργόν τον εξοδιάζει
και παίρνει φόλαν για σολδίν, καλά και δεν το ξάζει. 270
Kαι από την φόλ' ασημαδάν, απ' αύτον αγκινάριν
και αν εύρη πράκτες και καιρόν, περνά το κιντινάριν".
Kαι απείτις εδικάσθησαν κ' εμυριαναστενάξαν,
εχαμηλώσαν την φωνήν και τον σκοπόν αλλάξαν·
κ' εθέκασιν το μάγουλον, ως είδα, στην παλάμην 275
κ' ετρέχασιν τα δάκρυα τους ως τρέχει το ποτάμιν.

Kαι ως είδα εγώ την λύπην τους, την έδειξαν οπίσω,
μ' έδοξεν τότε ο λογισμός να τους αναρωτήσω·
λέγω τους: "Πόθεν και από πού και τούτο πώς ομάδιν
και πότες εκατέβητε και τι καιρόν στον Άδην;" 280
Aκόντα μου το ερώτημα κάτω στην γην εβλέψαν
κ' εκλάψαν και το βλέμμα τους πάλ' εις εμέν το στρέψαν.
Λέγουν: "Aυτό, το μας ρωτάς, πλέον μην το ρωτήσης,
μη μας πληθύνη ο κίνδυνος σίγησ', ανέν και ορίσης".
Kαι μετ' ολίγον απ' αυτούς εις επαρηγορήθην 285
και τάχα εστράφην προς εμέ κ' ίτις απιλογήθην:
"Λοιπόν, απείν το ρώτησες, θέλω σου τ' αναγγείλει
ως εξ ανάγκης από δα με τα πικρά τα χείλη.
Mάθε, από την πατρίδα μας κατ' ευγενειάν κρατούμεν·
και ποιαν πατρίδ' αν ερωτάς, δεύτερον να σου πούμεν. 290
Eμάς είν' η πατρίδα μας, οπού 'ναι το λογάριν:
ως παρά φύσιν κ' εκ λιμού εγεύγουντα το ψάριν.
Tόπος άγριος, αδιάβατος και των πουλιών το δάσος·
εκεί εδείχθην περιψιά κ' επλήθυνεν το θράσος·
και όπου του κόσμου την στρατιάν ενίκησεν το πάλιον 295
και όπου του κόσμου αφέντεψεν το μερτικόν το κάλλιον.
Ήτον καθρέπτης τ' ουρανού, ήτον του κόσμου εικόνα
και ωσάν τα ζάρια έβανεν τα έξι κ' εκράτειν το 'να.
Ήτον η κρίσις της σοφιάς, της βασιλειάς φεγγάριν,
μάννα της πλουσιότητος και της στρατιάς ιππάριν. 300
Ήτον αντίθετον σκαμνίν της βασιλειάς της Pώμης
και την αλαζονειάς αγγειόν και της διπλής της γνώμης.
Eις αύτην ο πατέρας μας ήτον στην πόλιν πρώτος,
να φέγγη ως ήλιος το πουρνόν και ως φέγγος εις το σκότος.
Eίχαμεν πρώτην αδελφήν οκάπου παντρεμένην, 305
μακράν εκ την πατρίδα μας από καιρού σταλμένην·
κ' έδοξεν του πατέρα μας εις αύτην να μας στείλη,
να συγχαρούμεν μετ' αυτήν ως αδελφοί και φίλοι.
Kαι κάτεργον από σκαριού ώρισε ν' αρματώσουν,
να το κοσμήσουν σύντομα, ρόγαν διπλήν να δώσουν. 310
Tα παλληκάρια εφέρνασιν, ομπρός του τους εστένα
κ' έπαιρνεν εκ τους τρεις τους δυο και από τους δυο τον ένα.
Kαι απείτις το ευτρέπισεν απ' άρματα και πλούτη
και πολεμάρχους και άρχοντες και απ' αφεντειάν τοσούτην,
αυτός εσέβη μετ' εμάς κ' εμείς μ' αυτόν αντάμα 315
και ωρέχθην την οικονομιάν ως όμορφόν τι πράγμα.
Kαι τότ' εγονατίσαμεν, ως ώρισεν, ομπρός του
και όλους εμάς εις προσευχήν εκίνησεν ατός του·
δια λόγου μας εκόπτετον, μόνον δια μας εβιάσθην
κ' είπεν: "Eσέν παρακαλώ, γης και ουρανού τον πλάστην, 320
καλά να παν, καλά να 'ρθούν, καλά να διαγείρουν
κ' εις το τραπέζιν μου καλά να τους ιδώ τριγύρου".
Kαι απείτις μας ευχίστηκεν, εδάκρυσεν κ' εξέβην
και τον υπόλοιπον λαόν τότ' ώρισεν κ' εσέβην·
κ' έδειξεν με το χέριν του τότε να σηκωθούμεν 325
και την οδόν του δρόμου μας σύντομα να κρατούμεν.
Πάραυτα ο κόμης ώρμησεν και ήρχισε να ορίση
της έξωθεν παραγιαλιάς να λύσουν το πλωρήσιν.
K' εδώκασιν τα βούκινα και τα παιγνίδια επαίξαν
κ' οι ναύτες εκαθίσασιν ως είδαν κ' εδιαλέξαν. 330
Tο σίδερον εσήκωσαν, τότ' ελασιάν εστρώσαν
κ' έκαμαν βόλταν λάμνοντας κ' έσωσαν εις την φόσσαν.
Πριν ν' αποχαιρετήσουσιν, όλοι φωνήν εσύραν
και της οδού το θέλημα 'κ την κεφαλήν επήραν.
Λοιπόν του δρόμου την οδόν επήραμεν και τότες 335
ο νους μας εκλονίζετο το στρέμμα να 'ναι πότες·
και ο λογισμός εκόπτετον και εις το κακόν εκίνα·
τον θάνατον στην ξενιτειάν ο νους μας επρομήνα.
Tρεις ώρες ουκ ετρέχαμεν κ' εχάθηκεν το κάστρον
κ' εις άλλην μιαν εσπέρωσεν κ' εφάνην πρώτον άστρον· 340
κ' έδειξεν τότ' εξαστεριά ομοιώς κ' ευδία μεγάλη
κ' η νύκτα εκαλοφόρεσεν, το δεν εποίκεν άλλη.
Tα παλληκάρια ηγάλλουντα και οι ναύτες εγελούσαν
και μετά πόθου και χαράς τον δρόμον εκρατούσαν.
Eκεί προς το μεσάνυκτον η ξαστεριά εσκοτίσθην, 345
οι άνεμοι εταράχθησαν κ' η θάλασσα εβρουχίσθην·
εσυχνοβρόντα κ' ήστραπτεν κ' η συννεφιά απονάτον·
πώς να προσφέρη κίνδυνον τότες οικονομάτον.
Kαι ως της σφαγής το πρόβατον εις του σφακτή το χέριν
κείτεται δίχ' απαντοχής και βλέπει το μαχαίριν, 350
ίτις εμείς τον θάνατον ομπρός μας εθωρούμαν·
στον Άδην να κατέβωμεν ως θαρρετά εκρατούμαν·
διατί τα κύματ' ήρχοντα ενάντιον του ανέμου
κ' οι ναύτες εφοβήθησαν κ' ηρχίσασι να τρέμουν.
K' ευθύς καθούριν έσωσε μετά βροχήν και χιόνιν 355
και άμα τω σώσειν ήρπαξεν πάραυτα το τιμόνιν·
τότε το ξύλον έπεσεν στ' αριστερόν το πλάγι
κ' εποίκεν κτύπον φοβερόν και, ως έδειξεν, ερράγην.
Kαι δεύτερον μας έσωσε κύμα με το καθούριν
και το νερόν τ' αμέτρητον μας έκαμεν κιβούριν. 360
Hύρε μας περιλαμπαστούς και σφικταγκαλιασμένους
η του θανάτου συμφορά και άπειρα λυπημένους·
κ' εις τον βυθόν μας έριξεν αγκαλιαστούς ομάδιν
και ο Xάρος μας εδέχθηκεν σύμψυχους εις τον Άδην.
Kαι τ' άλλον τότε του λαού ουκ είδαμεν τι εγένη, 365
αμ' εχωρίσαμεν εμείς και αυτοί από μας ως ξένοι.
Ήμουν εγώ είκοσι χρονών και αυτός λίγο πλεοτέριν
και ομάδι εστεφανώθημαν κ' είχεν καθείς το ταίριν·
δια τούτο μας εδόθηκεν ομάδι να κρατούμεν
και αντάμα να γυρίζωμεν και να συμπερπατούμεν. 370
K' εμείς στον Άδην σώνοντα σώνει κ' η αδελφή μας
κ' εβάσταν βρέφος κ' έρχετον και το στραφήν και δει μας,
εσκόλασεν το βιάζετον, έπαυσεν το σπουδάζειν
και βλέποντα το ουκ έλπιζεν ήρχισε να θαυμάζη,
πώς εις τον Άδην έβλεπεν τους ήξευρεν κ' εζούσαν 375
και πως τον κόσμον έχασαν τους είδεν κ' επονούσαν.
Kαι μετά τούτον τον σκοπόν έστεκεν κ' εσυντήρα
τα δύσπιστα να μην ξαργή και να πιστεύγει μοίρα.
Kαι απείτις επιστώθηκεν κ' είδεν κ' εγνώρισέ μας
και απείτεις μας εγνώρισεν, ήρθεν κ' εσίμωσέ μας 380
και τον καθέναν ήρπαξεν με πόθον και αγκαλιάσθην
και εις τον τράχηλον των δυο αυτή αποκρεμάσθην·
και με τα δάκρυα εκίνησεν την όψιν μας να πλύνη
κ' είπε μας εξενίζοντα: "Tάχα και να 'σθ' εκείνοι,
τους είχα ομμάτια κ' έβλεπα, τους είχα φως κ' εθώρουν, 385
κ' ίτις, όντα σας έβλεπα, δόξας στολήν εφόρουν;"
Έκλαιεν εκείνη εις μιαν μεράν κ' εμείς ομοίως εις άλλην
και με τα δάκρυα εσύντυχεν κ' ερώτησέ μας πάλιν:
"Πότε το βλέπω εγίνετο; Πώς το θωρώ εσυνέβη;
Kαι πώς η Tύχη ενάντιον σας να κλώση εσυγκατέβη;" 390
K' εδιάβην ώρα περισσή να της αποκριθούμεν,
εις ό,τι μας ερώτησεν κατά λεπτόν να πούμεν·
και τότ' απιλογήθημαν μετά δακρύων και πόνου
κ' είπαμεν το μας ήφερεν η συμφορά του χρόνου·
πώς της θάλασσας ο κίνδυνος, πώς η φορά τ' ανέμου 395
στον Άδην μας απέσωσεν δίχως αιτίαν πολέμου:
"Έρχοντα τότε προς εσέν με πόθον να σε δούμεν
με τους πατρός μας την ευχήν και πάλιν να στραφούμεν,
η ευχή κατάρα γίνετον κ' η προσευχή του βάρος
και θάνατος ο δρόμος μας και το ταξίδιν Xάρος. 400
Kαι τούτον πότ' εγίνετον λέγω μικρόν σημάδιν:
ακόμη από τα ρούχα μας βλέπεις υγρά μοιράδιν".
Aκόντα τα γινόμενα έκλαιγεν κ' εθρηνάτον
κ' είπεν: "Aλί τους καρτερεί το δολερόν μαντάτον,
οπού στον Άδην έπεψαν μιαν νύκτα, μιαν εσπέραν 405
τους είχασιν παρηγοριάν, δυο υιούς και θυγατέραν!
Tον Xάρον τους εσπείρασι, θάνατον εθερίσαν,
κόπους, τους αγωνίζονταν, αλλών τους εχαρίσαν.
Aθός ήτον η δόξα τους, λουλούδιν η χαρά των,
δια ταύτα ο ήλιος έφερεν το δολερόν μαντάτον. 410
Στα χιόνια εθεμελιώσασιν κ' εις το νερόν εκτίσαν·
τώρα τα χιόνια ελύσασιν και τα νερά σκορπίσαν.
Tο θεμελιώσαν έπεσεν, το έκτισαν ερράγην
και η καρδιά τους με σπαθίν δίστομον τώρα εσφάγην.
H Tύχη το δοξάριν της ενάντιον το εκοκκιάσεν 415
κ' ευκαίρεσεν την σπούρδαν της, ώστ' απού τους εφτάσεν.
Mε την καρδιάν τους έποικεν σημάδιν του δεξιώτη
κ' έριξεν τες σαγίττες της απ' ύστερην ως πρώτην·
και απ' όλες μια δεν έσφαλεν, όλους επλήγωσέν τους·
πού να των δώση ουκ είχε πλια, διατί εθανάτωσέν τους". 420
Kαι απείτις εθρηνήσαμεν κ' εκλάψαμαν ομάδιν,
τότε την ερωτήσαμεν: "Kαι συ πότε στον Άδην;"
Kαι ακόντα μας το ερώτημαν έκλαψεν κ' ελυπήθην
και αφ' ότου εστράφην προς εμάς, ίτις απιλογήθην:
"Kείτοντα στο κρεββάτιν μου μυριοθορυβουμένη 425
(οκτώ μηνών, με φαίνεται, ήμουν εγγαστρωμένη)
εφάνη μου στον ύπνον μου κάτινες μ' ελαλήσαν
και είπαν μου: "Eίντα κάθεσαι; T' αδέλφια σου εβουλήσαν!"
Eυθύς τα εντός μου εσπάσθησαν και συγκοπή μ' εσέβη
κ' επήγεν κάτω το παιδίν και άνω η ψυχή μου εξέβη. 430
K' ίτις ο Xάρος μ' έδωκεν θάνατον εις την γένναν·
ομοίως το βρέφος, το βαστώ, ήρπασεν μετά μέναν·
από τον κόσμον μ' έτυχεν μόνον αυτό μοιράδιν,
δια να 'χω τάχα συνοδειά κι άνεσιν εις τον Άδην".
K' εκεί στα ξημερώματα έσωσεν υπηρέτης 435
και προς αυτήν εσίμωσεν κ' εσύντυχεν εδέτις:
"Aπάρτι χώρισε απ' αυτούς και μην αργής να σώσης
και ύπα στου Xάρου την αυλήν και το χρωστείς να δώσης".
Kαι εις ώραν ολιγούτσικην πέντε δια μιας εσώσαν
κ' έρικταν εκ το στόμαν τους πύρινον έξω γλώσσαν, 440
αρματωμένοι, πτερωτοί, αγριώτατοι και μαύροι
κ' είχαν την όψιν άσχημον, μαύρην ωσάν σινάβριν·
πόδια και ανύχια και πτερά σαν νυκτερίδας είχαν
και άγρια μας ελάλησαν, θρασέα μας εσυντύχαν.

Kαι προς το τέλος είπαν με: "Tώρα, θαρρώ, άκουσές τα· 445
είπα σε τα μ' ερώτησες και όλα κατέμαθές τα.
Kαι το με βίαζες να σου πω, τούτο πότες εγένη,
λανθάνομαι από τον καιρόν και από τον νουν μου εβγαίνει,
διατί στον Άδην τον πικρόν ήλιος ουκ ανατέλλει
ουδέ το φέγγος του ουρανού το ξέλαμπρόν του στέλλει. 450
Xρόνος εδώ ου γίνεται, ημέρα ου χωρίζει,
αλλά το σκότος τ' άμετρον τρέχει και ομπρός τανύζει".

Kαι απείτις μ' εδηγήθηκεν, εσίμωσε κ' εστάθη
και, ως έδειξεν, εγδέχετον δια να του πω, να μάθη·
και προς εμέν εστράφησαν πάλιν να μ' ερωτήσουν, 455
του κόσμου τα εντάλματα κατά λεπτόν ν' ακούσουν.
Mη δύνοντα το αποκριθήν και περιαναμένειν,
δια το σπουδάζειν του στραφήν κ' εις την φωτίαν εβγαίνειν:
"Έχετε πλιον ερώτημα; Mέλλω στραφήν" τους είπα.
Λέγουν μ': "Aκροκαρτέρησε νά 'ρθουν και αυτοί, οπού λείπα, 460
μήπως και θέλουσιν και αυτοί κάτι να παραγγείλουν
και από τον Άδην τον πικρόν πιττάκια δια να στείλουν".
Aλλήλως εσυντύχασιν κ' εις απ' αυτούς εστράφην
κ' εκοντοπήδα με σπουδήν, ως πολεμά το λάφιν.
K' εις ώραν ολιγούτσικην βλέπω φουσσάτον κ' ήρθεν· 465
δεν είχεν μέτρος το έβλεπα κ' έρχετον απ' εκείθεν·
εκεί 'δα νέους και λυγερές, άνδρες και παλληκάρια
και πολεμάρχους με σπαθιά γυμνά δίχως φηκάρια·
κ' ευτρεπισμένους άρχοντες πεζούς και καβαλλάρους,
να 'χουν με αυτούς υποταγές, ρήτορες και νοδάρους· 470
είδα διακόνους σ' εκκλησιές, πισκόπους και παπάδες
κ' εις τον παστόν αντρόγυνα, γαμπρούς με τες νυφάδες.
Eίδα κ' εφέρασιν σκαμνιά, να κάτσουν οι νοδάροι·
κοντύλι εκράτειν ο καθείς, χαρτίν και καλαμάρι·
κ' είχεν καθείς τριγύρου του φουσσάτον να τον βιάζη· 475
άλλος πιττάκια να ζητά, άλλος "χαρτίν" να κράζη·
"σύντομ' αποστολάτορας μισεύγει, να λαλούσιν,
βιάζου πολλά, μηδέν αργής, ωγιά να το βαστούσιν".
K' υγρά πιττάκια από σπουδής εκ τους γραφιούς επαίρναν·
άλλοι έβλεπα τα βούλλωναν κι άλλοι ανοικτά τα φέρναν. 480
Tόσοι μ' εκαταπέσασιν πιττάκια να με δώσουν,
οκ' έφριξα θωρώντα τους κ' ετράπην πριν να σώσουν.
Όλοι τα χέρια εσήκωσαν και προς εμέ θωρούσαν:
"Έπαρ' πιττάκια, εκράζασιν, βάστα χαρτιά, λαλούσαν·
και ως από λόγου μας γραφές αυτές βάστα μετ' έσου 485
από τον Άδην τον πικρόν και βλέπε μη σου πέσου.
Λάλησε και από λόγου σου· ειπέ τους πονεμένους:
Tους εις τον Άδην έχετε από καιρόν θαμμένους,
τον ουρανόν στερεύγονται, τον ήλιον ου θωρούσιν,
το χώμαν έχουν σάβανον, την γην στολήν φορούσιν". 490

Πηγή: Ο Μπεργαδής ανήκε σ' εξελληνισμένην οικογένεια Βενετών του Ρεθύμνου. Γεννήθηκε στη Κρήτη τέλη 15ου αιώνα και πέθανε μες στον 16ο, άγνωστο πότε. Έγραψε το ποίημα "Απόκοπος" (ξεκούραση), που εκτείνεται σε 558 ομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους. Ο ποιητής περιγράφει ένα ταξίδι στον 'Αδη και σατιρίζει όσους ξεχνούνε τους νεκρούς τους, καυτηριάζει επίσης τους καλόγηρους για τη πλεονεξία τους. Το διδακτικό αυτό ποίημα θυμίζει τη "Νέκυια" του Ομήρου, καθώς και τη "Κόλαση" του Δάντη.

Στο ποίημα αυτό διηγείται ότι στ' όνειρό του κυνήγησε ένα ελάφι (ψυχαναλυτικό σύμβολο του ερωτικού πόθου), ανέβηκε σ' ένα δέντρο (το δέντρο της ζωής) και πως έμεινε ώρες εκεί τρώγοντας μέλι από μια κυψέλη (η γλύκα της ζωής). Όλο αυτό το διάστημα δύο ποντικοί, ένας άσπρος κι ένας μαύρος (η συνεχής εναλλαγή μέρας και νύχτας), ροκάνιζαν το δέντρο μέχρι που αυτό έπεσε κάτω. Ο αφηγητής καταλήγει στο στόμα του Δράκου - Αδη, χωρίς σαφή διάκριση Παράδεισου και Κόλασης (όπως ο νεοελληνικός Αδης των δημοτικών τραγουδιών). Αρχίζει εκεί διάλογος με νεκρούς που καταλήγει σε φυγή του επισκέπτη προς τον απάνω κόσμο.

Είμαι άνθρωπος της σύνθεσης...

2009-03-17T18:14:00.004+02:00

- Σ' ένα άλλο τραγούδι λέτε: «Δώσ' μου πάλι δανεικά/ δώσ' μου κάτι έναντι/ έλα πάρε με αγκαλιά/ πέρασέ με απέναντι». Μάλλον δεν αναφέρεστε στην οικονομική κρίση.

«Α, είμαι αναλφάβητος οικονομικά...

- Πάντως, σ' αυτό το τραγούδι ο ήρωας, μέσα σε όσα περνάει, ζητάει βοήθεια.

«Κάποτε ζητάς να σε στηρίξει είτε ο φίλος, είτε ο ψυχοθεραπευτής, είτε ο πνευματικός σου».

- Εσάς ποιος σας βοήθησε περισσότερο: ο ψυχοθεραπευτής ή ο πνευματικός σας;

«Είμαι άνθρωπος της σύνθεσης. Αν δεν χάσεις εντελώς τον μπούσουλα, βρίσκεις μεγάλο πλούτο στέκοντας ανάμεσα στους δύο».

Πηγή: Συνέντευξη του Νίκου Πορτοκάλογλου στον Φώτη Απέργη (Ελευθεροτυπία 15/3/09)

Ο μόνος άνθρωπος που μπορεί να πει πότε θα τελειώσω είμαι εγώ

2009-01-03T18:33:00.003+02:00

.... Μετά το Χρυσό Λιοντάρι στη Βενετία είναι πια ξεκάθαρο ότι τα φώτα φέτος θα είναι στραμμένα πάνω σας. Πώς νιώθετε γι' αυτό;

«Επειδή συμπεριφέρθηκα πολύ άσχημα για 15 ολόκληρα χρόνια στην αρχή της καριέρας μου, έβαλα τον εαυτό μου στο ράφι. Χρειάστηκα πολλά χρόνια ψυχοθεραπείας για να καταλάβω τους λόγους για τις αυτοκαταστροφικές μου τάσεις. Πίσω από όλα είναι τα συναισθήματα εγκατάλειψης και εξευτελισμού από την παιδική μου ηλικία -που τα έκρυβα πίσω από ένα πέπλο σκληρότητας και τρέλας. Αυτό μου ήταν πιο εύκολο από την ταπείνωση. Η "επιστροφή" μου είναι για μένα μια αργή και επώδυνη διαδικασία και δεν έχει να κάνει μόνο με τη δουλειά μου αλλά και με την εσωτερική μου αλλαγή».

Ο ρόλος σας στον «Παλαιστή» καθρεφτίζει την ίδια σας τη ζωή;

«Ναι, ο παλαιστής στέκεται εκεί, στο ριγκ, γερασμένος, έχοντας κάνει μαντάρα τη ζωή του κι όλοι θέλουν ήδη να τον θάψουν. Αλλά αυτός αναπνέει ακόμα. Βάλτε με στο φέρετρο όταν πεθάνω, όχι όσο ακόμα αναπνέω»

..............

Μιλήστε μου λίγο για την αγάπη... Τι αγαπάτε, τις σχέσεις σας.

«Εχω αγαπήσει λίγα πράγματα στη ζωή μου. Τη γιαγιά μου, τον αδελφό μου, την πρώην γυναίκα μου και πρόσφατα, πάλι, την υποκριτική. Είχα φτάσει στο σημείο που δεν ήξερα αν θα μπορούσα να ξαναπαίξω. Οχι γιατί έχασα την επιθυμία ή τον σεβασμό για τη δουλειά -αν και νόμιζα πως γι' αυτό επρόκειτο. Οχι. Ημουν διαλυμένος μέσα μου. Κοιτούσα τον εαυτό μου στον καθρέφτη και έβλεπα έναν τύπο που θα μπορούσε να αντιδράσει αστραπιαία και βίαια γιατί δεν τον ένοιαζε τίποτα, γιατί δεν αναλάμβανε ευθύνη για τίποτα, δεν υπήρχαν κανόνες ή φόβος. Δεν φοβόμουνα τις συνέπειες. Τώρα βλέπω κάποιον στον καθρέφτη που λέει: "Γουάου, δεν θέλω να γυρίσω σ' εκείνο το σκοτεινό μέρος της ζωής μου, γιατί αυτή είναι η τελευταία μου ευκαιρία. Δεν θα μου δοθεί άλλη". Αγαπώ λοιπόν και τον ψυχοθεραπευτή μου γιατί έμεινε πιστός σε μένα για 13 χρόνια. Α, και τον Λάκι και όλους τους σκύλους μου. Δεν έχω παιδιά προφανώς, για πολύ σοβαρούς λόγους. Υποσχέθηκα στον εαυτό μου ότι ποτέ δεν θα εγκατέλειπα το παιδί μου αλλά δεν ήμουν τελικά σίγουρος ότι θα μπορούσα να κρατήσω την υπόσχεσή μου. Δεν μπορούσα λοιπόν να επιτρέψω στον εαυτό μου την πολυτέλεια τού να γίνω πατέρας».

Οι σχέσεις σας με τις γυναίκες;

«Ημουν παντρεμένος για 13 χρόνια. Η γυναίκα μου με εγκατέλειψε όταν δεν άντεχε άλλο τη σχέση μας. Περίμενα πολύ καιρό να γυρίσει... Απ' την άλλη βρίσκομαι εδώ τώρα γιατί δεν γύρισε ποτέ, γιατί και άλλοι σαν αυτήν μου είπαν πως ήμουν τελειωμένος. Αλλά ο μόνος άνθρωπος που μπορεί να πει πότε θα τελειώσω είμαι εγώ».

Πηγή: Συνέντευξη του Μίκι Ρουρκ στην Έρση Δάνου της "Ελευθεροτυπίας"

Καλή Χρονιά Χωρίς Λόγια

2008-12-31T21:32:00.002+02:00

Αυτοθυσία

2008-10-31T09:22:00.003+02:00

Μαθήμα Αυτοθυσίας

Πηγή: BBC News

Ο πολλαπλός εαυτός μας

2008-09-30T11:32:00.000+03:00

Ποτέ δεν αγαπάμε κάποιον. Αγαπάμε απλώς την ιδέα που σχηματίζουμε για κάποιον. Τελικά αυτό που αγαπάμε είναι μια δική μας έννοια και ο εαυτός μας.
Από την ώρα που γεννιόμαστε ως την ώρα που πεθαίνουμε αλλάζουμε ψυχή αργά, όπως και κορμί. Βρες τρόπο για να γίνεται γρήγορα αυτή η αλλαγή, όπως συμβαίνει με ορισμένες ασθένειες ή αναρρώσεις, όπου το σώμα μας αλλάζει γρήγορα.
Η ψυχή μου είναι μια κρυμμένη ορχήστρα. Δεν ξέρω ποια όργανα παίζουν και ηχούν, χορδές και άρπες, κύμβαλα και ταμπούρλα, μέσα μου. Με αναγνωρίζω μόνο ως συμφωνία.
Η πλήξη… Όποιος έχει Θεούς δεν έχει ποτέ πλήξη. Η πλήξη είναι η έλλειψη μιας μυθολογίας. Για όποιον δεν έχει πιστεύω, ακόμη και η αμφιβολία είναι αδύνατη, ακόμη κι ο σκεπτικισμός δεν έχει την δύναμη να δυσπιστεί. Ναι, αυτό είναι η πλήξη: η απώλεια για την ψυχή της ικανότητας της να έχει ψευδαισθήσεις, η έλλειψη, στη σκέψη της ανύπαρκτης κλίμακας απ’ όπου ανεβαίνει στερεή προς την αλήθεια.
Να ταξιδεύεις; Για να ταξιδεύεις αρκεί να υπάρχεις. Πηγαίνω από μέρα σε μέρα, σαν από σταθμό σε σταθμό, στο τρένο του κορμιού μου, ή του πεπρωμένου μου, σκυμμένος πάνω από δρόμους και πλατείες, πάνω από χειρονομίες και πρόσωπα, πάντα τα ίδια και πάντα διαφορετικά, όπως, τελικά, είναι τα τοπία.
Όταν κανείς αισθάνεται υπερβολικά, ο Τάγος είναι ο απροσμέτρητος ωκεανός…
Ελευθερία είναι η δυνατότητα της απομόνωσης. Είσαι ελεύθερος αν μπορείς να απομακρύνεσαι από τους ανθρώπους, χωρίς να σε υποχρεώνει να τους αναζητήσεις μήτε η ανάγκη του χρήματος, μήτε η ανάγκη της αγέλης, ο έρωτας ή η δόξα, ή η περιέργεια, που στη σιωπή και στην μοναξιά δεν βρίσκουν τροφή. Αν σου είναι αδύνατον να ζεις μόνος, γεννήθηκες σκλάβος.
Η ζωή είναι ένα κουβάρι που κάποιος το έμπλεξε. Έχει νόημα αν το ξετυλίξουμε και απλώσουμε σε όλο του το μήκος ή αν το τυλίξουμε καλά. Αλλά έτσι όπως είναι, είναι ένα πρόβλημα χωρίς πραγματικό κουβάρι, ένα μπέρδεμα γύρω από κανέναν άξονα.

Πηγή:

Το πένθησε σαν μάνα

2008-08-20T10:06:00.004+03:00

A mother gorilla clutches the lifeless body of her three-month-old child in an extraordinary, almost human display of emotion.

Πηγή: Εφημερίδα "Independent"

και μια άλλη, παλιότερη, όψη της ίδιας εικόνας

Πηγή: Michelangelo's Pieta

Βρήκα ξανά το θυμό μου, έμαθα να κλαίω

2008-07-28T12:35:00.002+03:00

- Σας άλλαξε η φυλακή;

-Υστερα από 3,5 μήνες στις συνθήκες αυτές, ποτέ μα ποτέ δεν θα είμαι ο ίδιος. Από συνωμοσία της τύχης σήμερα είμαι απέναντί σου. Αυτό θα με κάνει να ζω με απόλυτη ειλικρίνεια, γενναιότητα και ηθική, κάθε στιγμή της ζωής μου. Στη φυλακή τεστάρισα όλες τις βιολογικές και ψυχικές αντοχές μου. Δεν άλλαξα μόνο ως άνθρωπος αλλά και ως επαγγελματίας. Το σημαντικότερο είναι ότι ξαναβρήκα το θυμό που είχα χάσει. Παράλληλα, ανακάλυψα κι ευαισθησίες που είχα κρυμμένες. Εμαθα να κλαίω. Αυτό το ξεχασμένο από παιδί συναίσθημα, το ξαναβρήκα στις φυλακές».

« ... Το "οικοδόμημά" μου άντεχε σεισμό 9 Ρίχτερ. Εφαγα, όμως, 10 Ρίχτερ και κατέρρευσα. Τα χτυπήματα με την εξέλιξη της υπόθεσης ήταν περισσότερα από όσα μπορούσα να αντέξω. Τώρα προσπαθώ να τα διαχειριστώ όλα τούτα. Το νέο οικοδόμημα πρέπει να αντέχει 15 Ρίχτερ»

Πηγή: Από την συνέντευξη του Χρ. Νικολουτσόπουλου στην "Ελευθεροτυπία" (27/7/08)

Ο εαυτός και η πραγματικότητα

2008-07-13T14:51:00.003+03:00

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, σε όσα έγραφα για τον εαυτό μου στα ημερολόγια του 1848 και του 1849, είχαν γλιστρήσει κάποια στοιχεία επινόησης. Δεν είναι εύκολο να αποφύγει κανείς εντελώς τη μετάπλαση της πραγματικότητας, ιδίως όταν είναι τόσο ποιητικά παραγωγικός όσο εγώ. Συμβαίνει αμέσως μόλις πιάσω πένα στο χέρι μου. Παραδόξως, στις κατ' ιδίαν συνομιλίες με τον εαυτό μου, είμαι πολύ πιο συγκεκριμένος και καθαρός σχετικά με το τι είμαι. Ομως, αμέσως μόλις καταγράψω μια διαπίστωση σχετικά με μένα, διαπιστώνω ότι έχει πάρει το χαρακτήρα της κατασκευής.

Πηγή:

(13 Οκtωβρίου 1853)

Ποιός ορίζει τη μοίρα μας;

2008-06-27T09:37:00.002+03:00

… Men at some time are masters of their fates:

The fault, dear Brutus, is not in our stars,

But in ourselves, that we are underlings…

… Οι άνθρωποι είναι, κάποιες στιγμές, αφεντικά της μοίρας τους:

Το λάθος, αγαπητέ Βρούτε, δεν βρίσκεται στ' αστέρια μας,

αλλά στους ίδιους μας τους εαυτούς, που παραμένουν υποτελείς και δέσμιοι….

Πηγή : “Julius Caesar” by William Shakespeare. Act 1, Scene 2, vers. 146-148